Đồng muối “quy hoạch treo” Diêm dân khốn đốn

Thứ Hai, 16:37, 11/01/2010 [GMT+7]
.

(QNg) -Những ngày này, bà con diêm dân Sa Huỳnh đang tất bật chuẩn  bị các điều kiện cần thiết để bước vào vụ sản xuất muối năm 2010. Song ai nấy đều lo toan vì đồng muối quy hoạch “treo” hơn 8 năm qua...
 
Bất cập trong chính sách
Bên cạnh đánh bắt thủy hải sản, người dân Phổ Thạnh (Đức Phổ) còn nổi tiếng với nghề sản xuất muối ở Sa Huỳnh. Đây là một nghề truyền thống gắn bó mật thiết với nhiều thế hệ người dân. Song, sự nghèo khó vẫn mãi đeo bám họ như một vòng luẩn quẩn. Ông Nguyễn Duy Trinh - Phó Chủ tịch UBND xã Phổ Thạnh trăn trở: "Cũng là nông dân, nhưng hộ sản xuất diêm nghiệp chưa được thừa hưởng nhiều chính sách ưu đãi của Nhà nước như hộ làm nông nghiệp, ngư nghiệp và cả lâm nghiệp. Cụ thể là hộ diêm nghiệp khi mất mùa tự gánh chịu; đường nội vùng, đê bao, thủy lợi chưa được đầu tư; vốn vay thì không được và ngay cả quyền được sở hữu tư liệu sản xuất (là diện tích đất đang làm) cũng chưa được…". Bất hợp lý này không phải là điều mới, các ngành chức năng liên quan đã biết, bởi gần chục năm nay người dân và chính quyền địa phương đã nhiều lần phát biểu, kiến nghị trong các hội nghị tiếp  xúc cử tri HĐND 3 cấp và Quốc hội.

Toàn xã hiện có gần 120 ha đất sản xuất muối, với trên 500 hộ dân tham gia. Hoạt động sản xuất muối mang tính thủ công (dưới dạng kết tinh theo phương thức truyền thống). Do đó chất lượng hạt muối  và năng suất đạt thấp so với các vùng sản xuất muối chuyên canh  trong cả nước, dẫn đến đời sống đại bộ phận diêm dân gặp nhiều khó khăn. Nhận thấy  được  điều này, năm 2002 trên cơ sở tham mưu của Sở NN&PTNT, UBND tỉnh đã phê duyệt Dự án quy hoạch lại đồng muối Sa Huỳnh thành vùng sản xuất chuyên canh, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Tổng kinh phí đầu tư cho dự án là 24 tỷ đồng. Tiếc rằng đó lại là dự án trên giấy. Nguyên nhân qua tìm hiểu của chúng tôi là, do tỉnh không có đủ nguồn vốn để phân khai thực hiện dự án. Đây cũng là thực trạng chung của nhiều dự án đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh.

Trong một lá thư kiến nghị gửi BQN, một hộ diêm dân bày tỏ: "Khi nghe tin dự án quy hoạch đồng muối được phê duyệt bà con diêm dân chúng tôi vui mừng khôn xiết, vì làm được điều đó đồng nghĩa với việc công tác sản xuất của chúng tôi được hiện đại hóa, chuyên canh hơn. Nhưng rồi, một  năm, hai năm… chúng tôi chờ đợi mãi, để rồi thất vọng. Trong khi đó hộ ngư nghiệp lại được thừa hưởng nhiều chính sách ưu đãi của Nhà nước (như hỗ trợ xăng dầu, vay vốn; hộ nông nghiệp được đầu tư hạ tầng thủy lợi, miễn thủy lợi phí…), còn hộ diêm nghiệp chưa có một chính sách nào thiết thực giúp người dân yên tâm sản xuất và có thể sống được với nghề…". Đây cũng là nỗi niềm của đại bộ phận diêm dân ở Phổ Thạnh. Ông Trương Quang Việt- Giám đốc Sở NN&PTNT thừa nhận: Vấn đề bà con diêm dân phản ánh về những bất cập trong chính sách của Nhà nước đối với hộ sản xuất muối là đúng. Nhưng để thay đổi đòi hỏi phải có thời gian, nhiều chính sách thuộc phạm vi điều chỉnh của TW.

Thấy lợi nhưng không dám làm
Ông Võ Sẵn, ở thôn Tân Diêm kể: Chính vì quy hoạch treo này mà nhiều năm nay, diêm dân ở đây chưa được Nhà nước cấp giấy chứng nhận QSDĐ. Và coi như chúng tôi chưa sở hữu được tư liệu sản xuất, thì làm sao dám đầu tư vốn để sản xuất với qui mô lớn. Vả lại, muốn đầu tư cũng không có vốn, vì Nhà nước chưa có danh mục cho vay sản xuất muối. Còn đất thì chưa được sở hữu nên không đủ điều kiện thế chấp cho ngân hàng để vay.
 
"Huyện đã nhiều lần phản ánh bức xúc trên của bà con diêm dân nhưng ngành nông nghiệp và UBND tỉnh chưa có ý kiến phản hồi nên huyện chưa có cơ sở để tiến hành các thủ tục cấp giấy chứng nhận QSDĐ cho diêm dân"- ông Trần Em - Phó Chủ tịch UBND huyện Đức Phổ cho biết. Cũng theo ông Trần Em, hạ tầng đê bao và thủy lợi cho đồng muối hiện nay vẫn chưa được  đầu tư đồng bộ, nên gây rất nhiều khó khăn cho sản xuất. Trong đó đê bao mới chỉ đầu tư 8 tỷ đồng thực hiện xong trong năm 2008, nhưng do thiếu đồng bộ, nên mùa mưa lũ năm 2009 tiếp tục gây sạt lở. Để xử lý dứt điểm tình trạng này, Nhà nước cần tiếp tục đầu tư từ 3-4 tỷ đồng. Mấy năm gần đây thực hiện mô hình sản xuất muối trên nền xi măng (do ngành nông nghiệp đầu tư bằng nguồn vốn khuyến diêm) đã mang lại hiệu quả kinh tế rất cao so với cách làm truyền thống (vì chất lượng hạt muối sạch, năng suất cao gấp 2-3 lần, giảm thiểu được ngày công lao động).
 
Đa số diêm dân chưa thể  thoát nghèo trên ruộng muối của mình.
Đa số diêm dân chưa thể thoát nghèo trên ruộng muối của mình.
Cái lợi từ mô hình này các cơ quan chức năng và người dân đều thấy, nhưng tiếc rằng diện tích sản xuất theo phương thức này mới dừng lại ở 2 ha mô hình, vì không mở rộng được diện tích. Ông Nguyễn Duy Trinh cho biết: Nguyên nhân do đầu tư theo mô hình này đòi hỏi chi phí cao, mà đại bộ phận diêm dân thì thiếu vốn. Người có vốn thì vướng đất chưa thuộc quyền sở hữu nên nếu đầu tư thì sau này họ sợ phát sinh tranh chấp. Được biết theo phương thức sản xuất cũ, để tạo sự hài hòa, công bằng giữa các chủ ruộng muối, cứ vài năm HTX lại đưa ra chủ trương luân chuyển các chủ ruộng muối cho nhau. Đây cũng là một phần nguyên nhân dẫn đến diêm dân ngại đầu tư sản xuất muối trên nền xi măng. Ông Phạm Cho (ở thôn Long Thạnh 1), lo lắng nói: Nếu Nhà nước không sớm tháo gỡ những bất cập này, thì sẽ dẫn đến diêm dân bỏ hoang đồng, tìm ngành nghề  mới để mưu sinh.

Nhà máy quay lưng với diêm dân?
 Trong hội nghị tham vấn ý kiến về chính sách "tam nông" do HĐND tỉnh và Văn phòng Quốc hội tỉnh tổ chức tại xã Phổ Thạnh, UBND huyện Đức Phổ và UBND tỉnh, người dân và các đại biểu dự hội nghị đều phản đối quyết liệt việc Nhà máy muối Sa Huỳnh quay lưng với bà con diêm dân xã Phổ Thạnh. Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Em - Phó Chủ tịch UBND huyện Đức Phổ cũng thừa nhận thực trạng trên. Ông Em cho biết: Xã Phổ Thạnh nhường đất để C.ty TNHH Một thành viên Vật tư- Y tế xây dựng Nhà máy chế biến muối, là mong muốn nhà máy gắn bó lâu dài với diêm dân Sa Huỳnh. Đây cũng là chủ trương của tỉnh.

Thế nhưng Nhà máy chỉ thu mua 2 năm đầu (vài chục tấn/năm, chưa đầy 1/3 sản lượng của đồng muối). Còn 3 năm trở lại đây, phần lớn sản lượng chế biến của Nhà máy được thu mua ở Khánh Hòa, nhưng lại đóng thương hiệu muối Sa Huỳnh thì liệu rằng có đánh lừa người tiêu dùng? Cũng theo ông Trần Em, Nhà máy được  đầu tư hơn 10 tỷ đồng, nhưng nay cũng chỉ giải quyết việc làm cầm chừng cho 20 - 30 lao động. Theo lý giải của Nhà máy với diêm dân Sa Huỳnh là do, muối địa phương chất lượng thấp, không sạch nên buộc Nhà máy phải mua muối ở Khánh Hòa?!

Bà Trương Thị Xuân Hồng - Phó Chủ tịch HĐND tỉnh chia sẻ: Đời sống của bà con diêm dân vốn đã khó khăn nay Nhà máy muối lại quay lưng với họ, đất thì chưa được cấp sổ đỏ, hạ tầng đồng muối yếu kém, giá muối bấp bênh "năm được mùa thì mất giá và ngược lại"… là điều khó có thể chấp nhận. Nếu chúng ta kéo dài sự bất cập này và không xây dựng được thương hiệu cho muối Sa Huỳnh là có lỗi với bà con diêm dân!

Bài, ảnh: Phú Đức
.