Giao thừa Bính Thân 08-02-2016
  • 00

    Ngày

  • 00

    Giờ

  • 00

    Phút

  • 00

    Giây

abc
.
,
Cúng tá thổ ở vùng Nam Trung Bộ
Cập nhật lúc 08:47, Thứ Ba, 04/02/2014 (GMT+7)

(Báo Quảng Ngãi)- Lễ tục cúng tá thổ hay còn gọi là cúng Thần hoàng bổn xứ diễn ra vào mùa xuân, là một phong tục đẹp, thể hiện đạo lý nghĩa tình của người Việt. Tá nghĩa là vay, mượn; thổ là đất. Lễ Tá thổ là lễ vay mượn đất đai, ở đây là đất đai của vong linh người tiền trú, tiền khai khẩn.

Khi người Việt vượt qua đèo Hải Vân đi vào phía Nam là bắt đầu một chặng đường mới trong cuộc trường chinh Nam tiến. Tuy là vùng đất còn hoang vu, đầy chướng ngại thiên nhiên, nhưng ở đây các sắc dân bản địa đã định cư lâu đời và mặc nhiên là những người chủ đất. Chủ đất ở đây không chỉ có nghĩa là “sở hữu chủ” về đất đai, mà còn là người nắm giữ các tri thức dân gian về sự thích nghi của con người trong điều kiện sinh thổ của vùng đất mới để sản xuất, sinh sống.

 

Lễ dâng cúng nữ thần Thiên Y a na.                          Ảnh: LHK
Lễ dâng cúng nữ thần Thiên Y a na. Ảnh: LHK


Từ tháng 2 đến tháng 3 âm lịch hằng năm, gia chủ chọn ngày tốt, sắm sanh lễ vật rồi tự mình đứng lễ cúng hoặc nhờ thầy pháp hay một vị cao niên, hiểu biết giúp cho việc nghi lễ. Bàn cúng được đặt ở hiên nhà hoặc ngoài sân, quay theo hướng đại lợi. Trên bàn thờ có hai mâm, gọi là bàn thượng và bàn hạ với hai bát hương riêng. Bàn thượng dâng cúng Thần hoàng bổn xứ cùng các vị tôn thần cai quản trong xứ sở và trong khuôn viên gia cư. Bàn hạ là mâm cúng hội đồng, bao gồm các vị thần có chức sắc nhỏ hơn và các âm hồn, thập loại chúng sinh không nơi nương tựa.

Lễ vật ở bàn thượng gồm một bình hoa, một nải chuối, một bàn trầu (cau, vôi), một chai rượu, một con gà luộc, một súc thịt heo luộc, một ít muối sống, một chén nước lã, một bình trà, một bát xôi in, một bánh tráng nướng, một bộ tam sinh (3 con cua, 3 con tôm, 3 quả trứng, đều đã luộc chín), một bộ đồ thần... Nhà khá giả có khi thay con gà luộc bằng bộ thủ vĩ lợn.

Bàn hạ cũng đầy đủ hoa quả, giấy vàng bạc, đồ mã, nhang, đèn, bàn trầu, chai rượu, chén nước, bình trà, mâm gạo, mâm muối, hạt nổ, cháo trắng, cơm, xôi, chè, thịt heo, thịt gà, cá chiên, các món xào, trộn, bánh tráng nướng, chén, đũa... Ngoài ra, còn có mấy món không thể thiếu là một đĩa khoai lang (hoặc mì, khoai môn, bắp trái), một đĩa đọt khoai lang luộc và một đĩa mắm cái...

Một nghi thức không thể thiếu trong lễ tá thổ là việc thầy pháp đứng trước bàn cúng đọc tờ văn (sớ) vay đất viết sẵn cho gia chủ nghe. Nghe xong, cả hai vợ chồng lăn tay điểm chỉ vào văn tự. Nội dung bài sớ vay đất nói lên lòng biết ơn của gia chủ đối với người tiền chủ khuất mặt đã cho mình thuê đất trong năm qua, đồng thời xin cho được tiếp tục thuê đất trong năm mới và hứa sẽ dâng cúng phẩm vật, đồ lễ đầy đủ, không để cho vườn tược, đất đai hoang hóa hoặc uế tạp. Thầy pháp đem văn tự này đốt vào ngọn lửa trên bàn cúng, ngụ ý là giao tờ văn khế cho người chủ đất ở thế giới bên kia nắm giữ. Sau đó, ông ta dẫn gia chủ ra vườn đọc chú trấn bốn góc và giữa vườn mỗi nơi một hòn đá có bôi vôi vẽ hình người, xem như đánh dấu xác định ranh giới khu đất mà mình đã vay của vong linh người tiền trú.

Theo truyền thuyết, trong danh mục chư thần được mời, có vị thần “Chủ Ngung đào lương bang” tên là Nguyễn Thị Thúc. Bà là con gái trong cung, được vua cha gả cho một người thượng. Khi bà chết, nhà vua có sắc phong thần, ban cho ân tứ được hưởng lộc ở đất phương Nam, lại truyền cho dân chúng hằng năm khói hương, cúng tế. Theo một số nhà nghiên cứu, Chủ Ngung đào lương (Chúa Ngung man nương, Ngung man nương, Thiên Y a na Diễn ngọc phi, bà Chúa Tiên, bà Chúa Xứ...) chính là hợp thân của nữ thần Mẹ xứ sở (Pônưga) trong tín ngưỡng mang sắc thái Ấn Độ giáo của người Chăm bản địa và Mẫu trong tín ngưỡng của người Việt di cư từ phương Bắc.

Lễ tá thổ của người Việt vùng Nam Trung Bộ là dịp để tỏ lòng thành kính, hàm ơn người chủ cũ tạo dựng đất đai, cơ nghiệp cho người đến sau thừa hưởng. Đồng thời thể hiện ước muốn, khát vọng được mạnh khỏe, bình an mà chăm lo cho cơ nghiệp ấy ngày càng khang trang, bề thế. Ý nghĩa sâu xa của lễ tục cúng tá thổ phản ánh mối quan hệ giữa tự nhiên với con người, giữa người hiện tại và người tiền trú. Từ đó nhận ra cội nguồn sâu xa trong tâm linh Việt, nặng lối sống ân đức, nghĩa tình.


Lê Hồng Khánh
 

,
,
,