Xây dựng mô hình nông thôn mới: Phải hoàn thành tốt việc lập quy hoạch

Thứ Hai, 21:37, 02/05/2011 [GMT+7]
.

(QNg)- Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) của tỉnh Quảng Ngãi được triển khai từ năm 2010, chính thức khởi động ở những tháng đầu năm 2011. Tuy nhiên trong quá trình triển khai thực hiện đã bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc, đòi hỏi các ngành và các địa phương cần sớm tập trung tháo gỡ.
 
Quy hoạch phải đi trước một bước

Sơn Tịnh là 1 trong 3 huyện được tỉnh chọn chỉ đạo điểm thực hiện chương trình xây dựng NTM, nên việc triển khai được huyện thực hiện rất thận trọng, nhất là công tác lập và phê duyệt quy hoạch.
 
Ông Bùi Bình - Phó Chủ tịch UBND huyện Sơn Tịnh cho biết: Công tác quy hoạch phải đi trước một bước, bởi không có quy hoạch thì không thể xây dựng được các tiêu chí của NTM. Nếu quy hoạch không bài bản thì rất khó định hình được lĩnh vực nào cần đầu tư trước... Đó là chưa nói đến việc xác định đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ cho chương trình (nơi xây dựng trụ sở thôn, nhà văn hóa, trường học, đường, điện). Đặc biệt là không thể đầu tư hệ thống nước sạch, môi trường và làm kênh mương... theo các tiêu chí quy định của Trung ương một cách cẩu thả được. Vì những lý do trên nên công tác lập quy hoạch ở địa phương có chậm so với kế hoạch. Mặt khác huyện không biết tỉnh sẽ bố trí kinh phí cho huyện bao nhiêu, để thực hiện?
 
 Nguồn vốn xây dựng giao thông nông thôn luôn là vấn đề nan giải của các địa phương.
Nguồn vốn xây dựng giao thông nông thôn luôn là vấn đề nan giải của các địa phương.

Tìm hiểu chúng tôi được biết, trong quá trình thực hiện mô hình xây dựng NTM ở một số địa phương đã nảy sinh nhiều bất cập cần sớm khắc phục. Đó là nhiều địa phương chưa triển khai xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình, mà có tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ, giúp đỡ của cấp trên. Thậm chí có địa phương xây dựng kế hoạch, nhưng vẫn còn nằm... trên giấy. Các thành phần được biết về chương trình mới dừng lại ở lãnh đạo xã, các đoàn thể, bí thư chi bộ, trưởng thôn.

Theo lý giải của cán bộ một số địa phương thì, do địa phương gặp khó khăn về nguồn kinh phí. Có địa phương lúng túng trong việc xác định cái gì dân làm, cái gì doanh nghiệp hỗ trợ, cái gì Nhà nước hỗ trợ, cái gì đoàn thể quần chúng cùng chung tay làm, nên khó tránh được tình trạng "cha chung không ai khóc". Ông Đào Thanh Công - Chủ tịch UBND xã Hành Tín Đông cho rằng: Để xây dựng mô hình NTM thành công thì các địa phương cần rất nhiều vốn, nhưng việc huy động nguồn lực ở địa phương rất khó khăn, do đời sống người dân còn nghèo khó. Thêm vào đó là việc vận động nhân dân hiến đất xây dựng cơ sở hạ tầng là chuyện không dễ chút nào.

Một khó khăn vướng mắc nữa mà các địa phương gặp phải là năng lực cán bộ địa phương yếu, nên chưa đánh giá tốt hiện trạng và định hướng phát triển kinh tế- xã hội của địa phương mình, cuối cùng khoán trắng việc quy hoạch cho các đơn vị tư vấn. Đơn vị tư vấn được giới thiệu triển khai việc quy hoạch thì thực hiện cùng một lúc nhiều địa phương, khối lượng công việc nhiều, dẫn đến chậm tiến độ, chất lượng quy hoạch chưa tốt. Theo các đơn vị tư vấn thì, quy trình lập quy hoạch cho một xã cần 6 tháng, trong khi các địa phương yêu cầu phải làm trong thời gian ngắn, có nơi chỉ 10 ngày, dẫn đến đơn vị tư vấn phải nỗ lực hết mình. Lực lượng làm tư vấn bị áp lực lớn, ít thời gian nghiên cứu, tìm hiểu kỹ, nên khi thông qua quy hoạch phải chỉnh sửa nhiều, mất thời gian...

Cần Sớm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc

Theo kế hoạch năm 2011 tất cả các xã ở tỉnh ta cơ bản hoàn thành việc lập quy hoạch xây dựng mô hình NTM. Công việc cấp bách, nhưng trên địa bàn tỉnh không có đơn vị thực hiện tư vấn quy hoạch, nên khó  hoàn thành được. Bên cạnh đó vấn đề tìm nguồn vốn ứng trước cho công tác này cũng nan giải. Nghĩa Hành là địa phương được triển khai làm điểm, nhưng huyện mới chỉ ghi vốn 1 tỷ đồng cho 11 xã triển khai chương trình. Nhu cầu vốn rất lớn, nhưng ngân sách địa phương và tiềm lực trong dân yếu nên rất khó thực hiện. Theo đề án của xã Đức Tân (Mộ Đức) tổng nguồn vốn xây dựng mô hình NTM là 150,9 tỷ đồng và tỷ lệ vốn huy động trong dân 10%. Song với một địa phương còn nghèo như Đức Tân thì khó có thể huy động được sự đóng góp của dân như vậy.
 
Với tỷ lệ lao động nông nghiệp 70% các địa phương rất khó tạo việc làm mới.
Với tỷ lệ lao động nông nghiệp 70% các địa phương rất khó tạo việc làm mới.

Một khó khăn nữa mà hầu hết các địa phương khi triển khai thực hiện xây dựng mô hình NTM đều gặp phải là việc thực hiện tiêu chí chuyển dịch cơ cấu lao động, xây dựng cơ sở hạ tầng... Đây là những vấn đề cực kỳ nan giải, bởi ở tỉnh ta hầu hết lao động sống ở vùng nông thôn và lực lượng lao động sản xuất nông nghiệp chiếm số lượng lớn (70%). Hơn nữa từ trước tới nay, người dân làm nông nghiệp theo kinh nghiệm hoặc học hỏi bạn bè. Một số ít nông dân được tập huấn, đào tạo ngắn hạn, nhưng do trình độ hạn chế, nên việc áp dụng khoa học vào sản xuất chưa như mong muốn. Các địa phương thì lúng túng trong việc xác định hình thức phát triển sản xuất để nâng cao thu nhập và đời sống của nhân dân.

Ông Bùi Bình - Phó Chủ tịch UBND huyện Sơn Tịnh cho rằng: Việc chuyển dịch tỷ lệ lao động trong nông nghiệp cũng cần phải có thời gian. Đặc biệt là dạy nghề cho lực lượng lao động "bứt ra" từ nông nghiệp. Thêm vào đó là ở tỉnh ta có hàng chục ngàn người "ly hương" hàng năm. Vậy làm sao để tạo việc làm, tăng thu nhập cho lực lượng này ngay tại quê hương cũng là vấn đề nan giải.

Xây dựng NTM là nhiệm vụ quan trọng cần có sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị ở địa phương trong việc huy động tối đa các nguồn lực để triển khai thực hiện. Trong đó các địa phương cần làm tốt công tác khảo sát thực trạng nông nghiệp, nông thôn và nông dân; lập quy hoạch theo kế hoạch; phấn đấu đến năm 2015 có 25% số xã và 2 huyện đạt tiêu chí NTM. Đến năm 2020 có 60% số xã và 7 - 8 huyện đạt tiêu chí NTM.

 
*Ông Phan Bình - Chủ tịch UBND huyện Nghĩa Hành: Cái khó bước đầu trong thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới là công tác điều tra, khảo sát thực trạng các vùng nông thôn, sau đó là công tác lập quy hoạch. Hai công tác này cực kỳ nan giải. Khó là bởi lực lượng tư vấn ở địa phương không làm nổi. Kinh phí cho thực hiện quy hoạch huyện cũng chưa biết tìm ở đâu để các địa phương ứng trước. Nếu làm quy hoạch với kinh phí 700 - 800 triệu đồng/xã như một số xã ở miền Bắc thì Nghĩa Hành không đáp ứng nổi. Vấn đề huy động nhân dân đóng góp 10%, với hàng trăm tỷ đồng xây dựng cơ sở hạ tầng trong thời gian ngắn là cực kỳ khó.

*Nguyễn Văn Từ - Phó chủ tịch UBND xã Đức Tân (Mộ Đức): Theo tiêu chí xây dựng NTM đến năm 2015, tỷ trọng lao động nông nghiệp còn dưới 30%, thu nhập bình quân đầu người cao gấp 1,4 lần mức bình quân của tỉnh... Nhưng hiện nay toàn xã Đức Tân có 8.055 nhân khẩu, lao động nông nghiệp chiếm 70%. Hơn nữa là lao động chưa được đào tạo nghề. Như vậy phải mất nhiều năm nữa xã mới có thể đạt được thu nhập 30 triệu đồng/người/năm. Bởi hiện tại thu nhập của xã mới chỉ 12 triệu đồng/người/năm. Còn việc đạt các tiêu chí khác thì cực kỳ nan giải nếu không có sự đồng thuận và nỗ lực ủng hộ của nhân dân, cũng như sự hỗ trợ kinh phí của cấp trên thì không đạt được.

*Ông Nguyễn Minh Tâm - Chủ tịch UBND xã Hành Tín Tây (Nghĩa Hành): Với điều kiện kinh tế xã hội ở địa phương khó khăn thì trở ngại khó vượt qua vẫn là tỉ lệ hộ nghèo. Hiện nay tỷ lệ hộ nghèo của xã trên 26,6%. Như vậy trong 5 năm tới, việc giảm tỉ lệ hộ nghèo còn 5% là điều khó thực hiện, bởi phần lớn đời sống của người dân trong xã sống chủ yếu bằng nông nghiệp. Hơn nữa có nhiều nguyên nhân nghèo không dễ khắc phục như: Tỷ lệ lao động ăn theo trong xã tương đối lớn; điều kiện tự nhiên khó khăn và thiếu vốn cùng tư liệu sản xuất… là những nguyên nhân khó khắc phục trong một khoảng thời gian ngắn.

*Ông Nguyễn Văn Tiến - Tịnh Ấn Tây (Sơn Tịnh): Qua thông tin từ các phương tiện thông tin đại chúng, tôi được biết, chương trình xây dựng nông thôn mới có sự tham gia đóng góp ý kiến, thảo luận của người dân về đề án quy hoạch phát triển nông thôn; người dân quyết định cái gì làm trước, cái gì làm sau để phù hợp với nguồn lực của chính họ... Nếu được như vậy thì thật là tốt. Tuy nhiên, chương trình khởi động đã hơn 1 năm nay, nhưng chúng tôi chưa hiểu cụ thể mô hình nông thôn mới là thế nào, việc áp dụng trên thực tế ở địa phương ra sao thì chưa rõ. Do đó, muốn mô hình NTM thật sự thành công thì cần phải phát huy tính dân chủ. Dân chủ ngay từ khi khảo sát, lập đề án quy hoạch đến việc triển khai thực hiện.

*Ông Nguyễn Hữu Thường - thôn Đôn Lương, Đức Thạnh (Mộ Đức): Thấy đài, báo nói nhiều về xây dựng NTM, nhưng ở xã chúng tôi chưa thấy động tĩnh gì. Nói về đầu tư cho nông thôn với những con số như đài báo nói thì quả rất khó thực hiện. Bởi cả chục năm qua thôn Đôn Lương chúng tôi chỉ có 500m đường được bê tông, còn lại là đường đất lầy lội. Vậy thử hỏi trong 5 năm tới 70% tuyến đường thôn, xóm được cứng hóa thì tiền đâu mà đầu tư? Nhân dân đóng góp ư? Khó đấy! Khó là bởi đa số người dân làm nông nghiệp, được mùa còn có ăn, mất mùa là đói thì lấy gì đóng góp?

 
Bá Sơn
.