Quản lý, khai thác công trình thủy lợi: Còn đó những bất cập

Thứ Bảy, 06:26, 08/05/2010 [GMT+7]
.

(QNg) -  Bằng nhiều nguồn vốn, tỉnh ta đã đầu tư xây dựng, sửa chữa, nâng cấp nhiều công trình thủy lợi lớn, nhỏ, góp phần đáng kể trong việc đảm bảo nước tưới cho sản xuất và sinh hoạt của nhân dân. Tuy nhiên thời gian qua, do đầu tư, khai thác chưa đồng bộ, nhiều hồ chứa nước, đập dâng, kênh mương thủy lợi xuống cấp. Trong quản lý, khai thác các công trình này cũng bộc lộ nhiều bất cập... 

Thực trạng đáng lo ngại
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp & PTNT, đến cuối năm 2009, tỉnh ta đã đầu tư xây dựng 527 công trình thuỷ lợi lớn, vừa và nhỏ (bao gồm 110 hồ chứa, 324 đập dâng và 93 trạm bơm), phục vụ tưới cho gần 56.130 ha cây trồng, đạt 65% so với năng lực thiết kế, được giao cho C.ty TNHH một thành viên khai thác công trình thủy lợi, UBND các xã, hợp tác xã quản lý, khai thác...

Tuy nhiên trước năm 2008, do tình trạng "cha chung không ai khóc", nên nhiều công trình hư hỏng nhỏ, nhưng không được sửa chữa kịp thời, dẫn đến công trình xuống cấp, vận hành kém an toàn, không đảm bảo nguồn nước phục vụ cây trồng. Thậm chí có công trình xây dựng xong, nhưng chất lượng không đảm bảo phải sửa chữa nhiều lần như công trình hồ Tuyền Tung, Biều Qua... Một số công trình thủy lợi đầu tư xây dựng tiền tỷ, nhưng xuống cấp đang chờ đầu tư sửa chữa, nâng cấp mới có thể đưa vào khai thác như: Đập Ba La, đập Bến Thóc... Đặc biệt là hồ Di Lăng được sửa chữa năm 2003, với kinh phí hàng chục tỷ đồng, nhưng hiệu quả không cao.

 Cũng theo Sở Nông nghiệp, trên địa bàn tỉnh hiện có gần 60 hồ, đập vừa và nhỏ, 2 trạm bơm và 3 tuyến kênh do các địa phương quản lý, vận hành bị hư hỏng, dẫn đến hiệu quả tưới tiêu thấp, trong đó: Bình Sơn có 10 hồ, đập; Tây Trà, Minh Long, Sơn Tịnh, Mộ Đức, Ba Tơ, Tư Nghĩa có từ 6 đến 8 hồ đập bị hư hỏng...

 Hồ Tuyền Tung được đầu tư kinh phí 12 tỷ đồng nhưng khi thử tải thì bị rò, rỉ nước phải sửa chữa.
Hồ Tuyền Tung được đầu tư kinh phí 12 tỷ đồng nhưng khi thử tải thì bị rò, rỉ nước phải sửa chữa.
Nhiều hồ đập ở cụm đầu mối bị xói lở tràn xả lũ, thấm nước qua thân đập, sụt lún bể tiêu năng, cống lấy nước rò rỉ, bồi lắng thượng lưu đập dâng, sạt mái thượng hạ lưu đập đất... vẫn chưa được khắc phục. Nhiều trạm bơm được xây dựng cách đây hàng chục năm, đã lạc hậu, hiệu quả bơm tưới thấp nên có huyện từ chối trách nhiệm quản lý trạm bơm, vì chi phí tiền điện quá lớn, trong khi đó nguồn kinh phí tỉnh bố trí không đủ trả tiền điện, kinh phí sửa chữa và trả lương cho người vận hành như Sơn Tịnh từ chối nhận trạm bơm B10 - Bm 2 (cao) ở xã Tịnh Phong...

 Theo cán bộ một số HTX nông nghiệp ở Bình Sơn, Mộ Đức, Tư Nghĩa thì khó khăn trước mắt trong công tác quản lý các công trình thủy lợi là nguồn vốn cấp trên bố trí cho HTX quá nhỏ giọt, không bảo đảm cho duy tu, sửa chữa và nâng cấp các công trình thủy lợi đang xuống cấp. Trong khi đó, nhiều công trình thủy lợi qua nhiều năm khai thác, nhưng chưa được đầu tư nâng cấp nay đã xuống cấp nghiêm trọng.

Cần sớm khắc phục những bất cập
Ông Phan Văn Ơn - Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ lợi tỉnh cho biết: Các công trình thủy lợi ở tỉnh ta hầu hết được xây dựng cách đây vài chục năm, nhưng không đồng bộ từ công trình đầu mối cho đến hệ thống kênh mương dẫn nước nội đồng. Nhiều công trình thủy lợi đầu tư chắp vá, chất lượng không cao, nên sau khi đưa vào sử dụng một vài năm đã xuống cấp phải sửa chữa, làm lại nhiều lần, nên việc khai thác nguồn nước tưới kém hiệu quả. Trong khi đó, các hồ thủy lợi ở tỉnh ta hầu hết là đập đất (trừ một số ít hồ có kết cấu là đập bê tông trọng lực, đập đá đổ bê tông bản mặt). Công tác quản lý, vận hành, duy tu bảo dưỡng ở các địa phương chưa được chú trọng đúng mức nên sự xuống cấp khó tránh khỏi...

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, đến nay một số công trình tuy được đầu tư nâng cấp, nhưng chỉ đảm bảo nguồn nước tưới cho 65% diện tích cây trồng các loại. Nguyên nhân là do ở tỉnh ta các sông, suối có độ dốc lớn và chịu nhiều ảnh hưởng lớn của mưa bão, lũ lụt, nên mức độ hư hại ở các công trình thủy lợi là rất lớn. Trong trận bão số 9 năm 2009, mưa lũ đã gây thiệt hại lớn cho các công trình thủy lợi ở tỉnh ta, nhưng do thiếu kinh phí nên mới chỉ khắc phục tạm thời một số hạng mục trên tuyến kênh chính của công trình Thạch Nham. Nhiều đoạn kênh cấp I, cấp II và kênh nội đồng sạt lở, bồi lấp vẫn chưa có kinh phí khắc phục.

Các địa phương không có nguồn nhân lực chuyên trách, hoặc có nhưng trình độ chuyên môn nghiệp vụ vừa thiếu lại vừa yếu nên việc quản lý hồ đập theo Quyết định 46 của UBND tỉnh còn nhiều khó khăn, lúng túng. Đặc biệt là hầu hết cán bộ thủy nông ở HTX chưa được đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ quản lý, vận hành công trình. Người dân được hưởng lợi trực tiếp từ các công trình thuỷ lợi chưa thật sự quan tâm đến việc cộng đồng trách nhiệm để cùng quản lý, bảo vệ và khai thác các công trình. Việc thiếu kinh phí đầu tư, sửa chữa kịp thời những hư hỏng nhỏ do mưa bão gây ra khiến công trình càng nhanh xuống cấp. Bên cạnh đó, việc các cánh rừng đầu nguồn bị tàn phá cũng làm ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả quản lý, khai thác công trình.

Từ những bất cập trên, việc đảm bảo nước tưới ổn định cho diện tích cây trồng các loại theo thiết kế khó mà đạt được, nhất là vào các mùa khô hạn. Nếu các công trình này không được đầu tư sửa chữa, quản lý sẽ tiếp tục xuống cấp là sự lãng phí rất lớn.

 
*Ông Trần Ngọc Thương - Phó Chủ tịch UBND huyện Ba Tơ: Hiện tại, huyện chỉ quản lý hồ Tôn Dung, còn 38 đập dâng và 18 công trình trên kênh, huyện giao cho các xã quản lý, khai thác. Tuy nhiên, các xã quản lý, duy tu bảo dưỡng công trình chưa được tốt, làm hư hỏng một số hạng mục công trình, nhưng chưa được sửa chữa thường xuyên do thiếu kinh phí. Việc khai thác các công trình cũng chưa được tốt, dẫn đến đầu công trình thì dư thừa nước, nhưng ở cuối công trình thì thiếu nước. Nguyên nhân là trình độ và nhận thức của đội ngũ thủy nông ở các xã còn thấp kém. Trước thực trạng trên, huyện đề nghị tỉnh tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật vận hành các công trình cho huyện để huyện tập huấn lại cho xã, nhưng chưa được tỉnh đồng ý. Về khắc phục hỏng lớn thì tỉnh cần hỗ trợ kinh phí để xã sửa chữa.

 
*Ông Nguyễn Lập - Phó Giám đốc C.ty TNHH một thành viên khai thác CTTL Quảng Ngãi:
Hằng năm, C.ty ký hợp đồng với các đơn vị, HTX 10 huyện, thành phố dẫn nước tưới cho cây trồng. Tuy nhiên hầu hết công trình thủy lợi đang khai thác được xây dựng trong giai đoạn từ 1975 - 1990, nên nhiều hồ chứa, đập dâng và hệ thống kênh mương xây dựng thiếu đồng bộ nên việc dẫn nước tưới gặp nhiều khó khăn. Nhiều công trình thủy lợi đầu tư chắp vá, chất lượng không cao, nên đưa vào sử dụng được một thời gian thì xuống cấp phải sửa chữa, làm lại nhiều lần, dẫn đến việc khai thác nguồn nước tưới kém hiệu quả và có nguy cơ mất ổn định nguồn nước tưới. Thêm vào đó là lực lượng vận hành các công trình thủy lợi ở các địa phương còn quá mỏng, trình độ chuyên môn và quản lý chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ được giao.

 
* Ông Đỗ Ngọc Anh-Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Vĩnh Tuy (Tịnh Hiệp, Sơn Tịnh):
Trên địa bàn thôn Vĩnh Tuy có 2 công trình thủy lợi là hồ Hố Vàng và đập Hố Đèo. Trong đó, đập Hố Đèo được xây dựng năm 1991 do HTX quản lý, nhưng do không được cấp bù thủy lợi phí nên HTX không có kinh phí sửa chữa những hư hỏng  lớn. Còn hồ Hố Vàng do C.ty TNHH 01 thành viên Khai thác CTTL Quảng Ngãi quản lý, nhưng theo Quyết định 46 của UBND tỉnh thì C.ty phải giao hồ này cho HTX quản lý, nhưng đến nay C.ty chưa bàn giao. Mới đây, qua kiểm tra chúng tôi phát hiện hệ thống cống lấy nước bị hỏng; đồng thời kiến nghị C.ty sửa chữa xong mới bàn giao, nhưng đến nay C.ty vẫn chưa sửa chữa. Điều làm chúng tôi lo lắng là khi hồ Hố Vàng giao cho HTX quản lý thì những hư hỏng, xuống cấp cần nguồn kinh phí lớn thì HTX không gánh nổi.

 

 
* Anh Nguyễn Văn Tiến, Tịnh Ấn Tây (Sơn Tịnh): Để các công trình thủy lợi, nhất là các trạm bơm phát huy hiệu quả, bền vững, giải pháp quan trọng là tỉnh cần tổ chức lại bộ máy quản lý, khai thác công trình thủy lợi từ tỉnh đến huyện, xã một cách chặt chẽ. Đặc biệt là cần đa dạng hóa mô hình quản lý, khai thác công trình thủy lợi ở các xã, thôn, xóm, nhưng phải đạt mục đích là công trình có chủ, tránh tình trạng "cha chung không ai khóc". Tỉnh cần sớm tổ chức đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật vận hành các hồ, đập thủy lợi, nhất là các trạm bơm một cách bài bản, tránh việc cán bộ thủy nông muốn làm sao thì làm như hiện nay. Có như vậy mới nâng cao hiệu quả tưới tiêu và không xảy ra tình trạng tranh chấp nguồn nước giữa các địa phương với nhau./.

 


Bá Sơn
.