,
Cập nhật lúc 11:08, Friday, 31/07/2009

Văn hoá Sa Huỳnh: "Sống" thế nào trong đời sống đương đại

(QNg) - Từ ngày 22-24/7, Hội thảo Khoa học quốc tế về văn hoá Sa Huỳnh lần đầu tiên tổ chức tại Quảng Ngãi. Đây là cuộc hội thảo khoa học có quy mô lớn nhất về nền văn hoá này trong suốt 100 năm qua, tập hợp được đông đảo các nhà khảo cổ học, dân tộc học, văn hoá học cũng như các nhà nghiên cứu khoa học xã hội, nghiên cứu về văn hoá Sa Huỳnh trong nước và một số quốc gia trên thế giới.

Nhiều vấn đề khác nhau về Văn hoá Sa Huỳnh được đề cập đến, đặc biệt là việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hoá Sa Huỳnh trong đời sống đương đại sẽ được thực hiện như thế nào trong thời gian đến?
Du khách Nhật chụp hình hiện vật văn hoá Sa Huỳnh tại Bảo tàng tỉnh.
Du khách Nhật chụp hình hiện vật văn hoá Sa Huỳnh tại Bảo tàng tỉnh.

Văn hoá Sa Huỳnh nhìn từ bảo tàng
Được coi là một trong ba nền văn hoá cổ phát triển rực rỡ trên đất nước Việt Nam trong thế giao thoa, tương tác với văn hoá Đông Sơn ở vùng đồng bằng Bắc bộ, văn hoá Óc Eo ở vùng Đông Nam Bộ thời cổ, văn hoá Sa Huỳnh với các di chỉ ở Quảng Ngãi là trung tâm, có ảnh hưởng khá rộng lớn: Về phía Bắc tới địa bàn tỉnh Hà Tĩnh với địa điểm Bãi Cọi (vừa được khai quật); về phía Nam là các tỉnh miền Đông Nam Bộ: Đồng Nai, Bà Rịa Vũng Tàu, Bình Dương; ngược lên cao nguyên phía Tây là các di chỉ ở Gia Lai, Buôn Ma Thuột. Nhiều nhà nghiên cứu khảo cổ trong nước và quốc tế cũng thừa nhận Văn hóa Sa Huỳnh với sức lan tỏa của nó đã vượt ra ngoài biên giới quốc gia, có mối quan hệ giao lưu với các nền văn hoá lớn như Ấn Độ, Trung Quốc, Đông Nam Á...

Tuy nhiên sau 100 năm phát hiện và nghiên cứu, trên dải đất miền Trung ngoài Bảo tàng văn hóa Sa Huỳnh tại thị xã Hội An (Quảng Nam), thì hầu như chưa có tỉnh nào có một bảo tàng chuyên đề dành cho văn hoá Sa Huỳnh. Bảo tàng các tỉnh từ Quảng Trị vào đến Đồng Nai  nhiều lắm chỉ có một gian trưng bày về văn hoá Sa Huỳnh. PGS.TS Lương Hồng Quang - Phó Viện trưởng Viện Văn hoá nghệ thuật Việt Nam trăn trở: Ngay ở Quảng Ngãi - quê hương của văn hoá Sa Huỳnh vẫn chưa có bảo tàng mang tầm vóc quy mô tương xứng với nền văn hoá độc đáo và rực rỡ này, mà chỉ có một gian trưng bày nhưng cũng rất ít hình ảnh và hiện vật về văn hoá Sa Huỳnh. Vậy làm thế nào để Văn hóa Sa Huỳnh được thể hiện như nó vốn có? Làm sao để những dấu ấn, những hiện vật của một nền văn minh rực rỡ  huy hoàng ấy thành tài sản văn hoá, góp phần hữu hiệu cho phát triển kinh tế xã hội hôm nay? Một bảo tàng dù chỉ khiêm tốn nhưng chắc chắn nó sẽ là "sản phẩm hàng hoá" đặc sắc mang nhãn hiệu miền Trung, một bảo tàng để tập trung giới thiệu hệ thống và toàn diện những thành tựu về phát hiện và nghiên cứu văn hoá Sa Huỳnh. Bằng một tư duy đổi mới và cập nhật, bằng một khối lượng đồ sộ hiện vật của văn hoá Sa Huỳnh ở các vùng miền, bằng sự thể hiện toàn diện của một bảo tàng chuyên đề, chắc chắn đó sẽ là một địa chỉ hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Mong muốn này không chỉ của riêng các nhà khoa học, mà của cả cán bộ lãnh đạo, người dân Quảng Ngãi và khu vực miền Trung

...đến bảo tồn
Đi cùng vấn đề bảo tàng là vấn đề bảo tồn các di chỉ đã được khai quật của Văn hóa Sa Huỳnh. Không thể nói đây là câu chuyện nhẹ nhàng, mà thực chất đây là câu chuyện rất nan giải trong suốt gần 1 thế kỷ qua. Từ Quảng Bình trở vào đến Bình Thuận, rải rác tỉnh nào cũng có những di chỉ liên quan đến Văn hoá Sa Huỳnh. Chẳng hạn Quảng Ngãi có tới gần 30 di tích, Quảng Nam, Bình Định cũng ở những con số di tích tương tự.

 Đồ gốm khai quật tại Di tích Bình Châu (Bình Sơn) năm 1978.
Đồ gốm khai quật tại Di tích Bình Châu (Bình Sơn) năm 1978.
TS Lê Thị Liên (Viện Khảo cổ học VN) trong một lần đi khảo sát, nghiên cứu tại Sa Huỳnh đã tự hỏi: Liệu những em bé ở Sa Huỳnh có biết gì về văn hoá Sa Huỳnh hay không? Liệu rằng việc giáo dục nâng cao ý thức cho nhân dân tại địa phương trong việc giữ gìn di chỉ văn hoá Sa Huỳnh có được quan tâm hay không? Nhiều học giả, nhà khảo cổ học trong nước và quốc tế quan ngại rằng, di tích Sa Huỳnh trước tốc độ đô thị hóa, phát triển các khu kinh tế, KCN ở các địa phương đang lan nhanh, có nguy cơ bị chôn vùi dưới các công trình, nhà máy. Do vậy để tránh tình trạng các di tích khảo cổ học văn hóa Sa Huỳnh bị xâm hại, đồng thời bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Sa Huỳnh cần phải có sự quy hoạch, điều tra, nghiên cứu tổng thể các điểm di tích khảo cổ học văn hóa Sa Huỳnh, đặc biệt là ở khu vực miền Trung, để có phương án bảo vệ, khai quật hợp lý. Việt Nam đã có Luật Di sản văn hóa. Do vậy các cơ quan nào, doanh nghiệp nào triển khai dự án lớn tại khu vực có di tích  văn hóa Sa Huỳnh cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan văn hóa, để các nhà khảo cổ học tiến hành điều tra, khai quật di dời; tránh tình trạng xây dựng dự án xong mới phát hiện di tích, thì không thể xử lý được. GS Petter Bellwood -Trường ĐH Quốc gia Pháp khuyến cáo: cần bảo vệ nghiêm ngặt các di tích văn hóa Sa Huỳnh, không để xảy ra sự đào bới sai nguyên tắc. Nếu tiến hành khai quật các di tích thì cần phải thông qua kênh Nhà nước, để vừa bảo tồn được hiện vật, vừa phát huy được giá trị nền văn hóa Sa Huỳnh

Kết nối con đường di sản văn hoá Sa Huỳnh
Dọc dài theo dải đất miền Trung, với biển Sa Huỳnh, gò Ma Vương (huyện Đức Phổ); xóm Ốc, suối Chình (đảo Lý Sơn); tại xã Bình Đông (huyện Bình Sơn), xã Đức Thắng (huyện Mộ Đức); gò Dừa, gò Mã Vôi (huyện Duy Xuyên, Quảng Nam), động Cườm, huyện Hoài Nhơn (Bình Định) Bãi Cọi (Hà Tĩnh)... qua những truông dài cát bỏng, bên những cửa sông khoáng đạt, ở đâu cũng có thể bắt gặp những hiện vật với nghìn năm tuổi. Đây là cơ sở, là nền tảng cho các nhà quản lý ở Quảng Ngãi nói riêng và miền Trung nói chung một ý tưởng để hình thành con đường di sản văn hóa Sa Huỳnh, mở ra con đường mới cho việc phát triển kinh tế - xã hội, nhất là ngành văn hóa, du lịch./.

* Ông Nguyễn Hoàng Sơn - Phó Chủ tịch UBND tỉnh:

 
Là nhà quản lý, chúng tôi rất lo lắng bởi vì thấy được sự ảnh hưởng, sự văn minh một nền văn hoá rực rỡ như thế và trước sức ép mạnh mẽ của đô thị hoá, công nghiệp hoá trên địa bàn tỉnh. Do vậy để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá nói chung và văn hoá Sa Huỳnh nói riêng là nhiệm vụ hết sức nặng nề. Chúng tôi rất mong sự quan tâm giúp đỡ từ các Bộ, ngành Trung ương trong công tác chỉ đạo quản lý và sự giúp sức của các nhà khoa học, khảo cổ học- những người trực tiếp nghiên cứu về giá trị của nền Văn hoá này trong việc tìm ra giải pháp bảo tồn và phát huy bản sắc Văn hoá Sa Huỳnh cho các tỉnh miền Trung và đặc biệt là ở Quảng Ngãi.

* TS Nguyễn Đăng Vũ - Phó Giám đốc Sở VH, TT &DL tỉnh:
 
Muốn bảo tồn và  phát huy giá trị Văn hóa Sa Huỳnh trên vùng đất Quảng Ngãi trước hết phải làm sao cho mọi người Quảng Ngãi hiểu được giá  trị của nền Văn hóa này. Mà có hiểu  được thì khi xây dựng công trình này, thực hiện dự án kia, người ta mới "chừa lại" những di chỉ liên quan đến Văn hóa Sa Huỳnh; gặp hiện vật Văn hóa Sa Huỳnh người ta mới có trách nhiệm gìn giữ, bảo quản. Tỉnh cũng đang tiến hành dự án Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh ngay tại vùng đất đã tìm thấy những hiện vật Văn hóa Sa Huỳnh đầu tiên - nơi có hàng nghìn mộ chum được phát hiện và tên vùng đất này đã thành tên gọi cho một nền văn hóa nổi tiếng khắp thế giới 100 năm qua. Ngoài sự nỗ lực của ngành văn hóa thì các ngành, các cấp trong tỉnh, các cơ quan trung ương phải đẩy mạnh hỗ trợ, đầu tư cho ngành, để tiếp tục thực hiện công tác khảo cổ, khoanh vùng bảo vệ, lập hồ sơ, phục dựng lại các hiện vật, tố chức triển lãm, trưng bày…

*TS Phạm Thị Ninh - Viện Khảo cổ học Việt Nam:
 
Bất cập hiện nay là xu hướng thích sưu tập các hiện vật, không chỉ đối với cá nhân mà kể cả một số cơ quan Nhà nước. Đây là hình thức khuyến khích đi đào trộm hiện vật. Vì vậy trước mắt phải tập trung ngăn chặn tệ nạn buôn bán cổ vật trái phép, bảo tồn các di chỉ khảo cổ đã khai quật, sẽ khai quật về văn hoá Sa Huỳnh. Vấn đề cấp thiết nữa là giáo dục ý thức cho người dân, trước hết là cán bộ làm văn hoá trong việc giữ gìn, bảo vệ các di tích lịch sử văn hoá nói chung và văn hoá Sa Huỳnh nói riêng; cần có sự quan tâm đầu tư về kinh phí. Rõ ràng muốn bảo vệ nó, nghiên cứu nó phải có kinh phí, nếu không chỉ có sự bảo vệ trên giấy tờ mà thôi. 

 


*PGS.TS Nguyễn Lân Cường - Nghiên cứu viên cao cấp, giảng viên Trường đại học Quốc gia Hà Nội:
 

 
Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá Sa Huỳnh nhất là kết nối di sản văn hoá Sa Huỳnh gắn với phát triển du lịch và kinh tế xã hội các tỉnh ven biển miền Trung, tôi nghĩ các di chỉ đào được trong thời gian tới phải giữ nguyên lại và làm mái che để làm du lịch. Bởi vì nếu được giữ lại sẽ có giá trị gấp bội phần và trong hướng du lịch sắp tới, một trong những hướng du lịch quan tâm (đặc biệt là khách du lịch quốc tế) rất muốn tham quan những vật chất thật đấy. Không những vậy, những di chỉ này rất cần thiết cho nhân dân, đặc biệt là cho lớp trẻ, giúp chúng thấy yêu hơn quê hương này, và có quyền tự hào với truyền thống nghìn năm như thế.

*TS Vũ Quốc Hiền - Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam:
 
Tôi rất mừng vì được biết Quảng Ngãi đang có chủ trương xây dựng Nhà trưng bày văn hoá Sa Huỳnh đúng cái nơi khởi nguồn đầu tiên của nó. Nếu hoàn thành thì đây sẽ trở thành trung tâm nghiên cứu sâu hơn nữa, rộng hơn nữa về văn hoá Sa Huỳnh; đồng thời giúp Quảng Ngãi bảo tồn được địa điểm, di tích hiện vật tại chỗ. Đây còn là triển vọng, là điều kiện rất tốt mở ra con đường phát triển mới của quê hương núi Aán, sông Trà trong những năm đến.

 

     Thanh Thuận
http://baoquangngai.com.vn/channel/2034/2009/07/1714020/
,
Ý KIẾN BẠN ĐỌC
,
,
,