Giao thừa Bính Thân 08-02-2016
  • 00

    Ngày

  • 00

    Giờ

  • 00

    Phút

  • 00

    Giây

abc
.
,
Lưu giữ nghệ thuật bài chòi
Cập nhật lúc 21:17, Thứ Sáu, 20/02/2015 (GMT+7)

(Báo Quảng Ngãi)- Bài chòi đi vào lòng người với những làn điệu trữ tình, sâu lắng. Đây là loại hình nghệ thuật dân gian vốn có từ bao đời của cha ông. Việc gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật đặc sắc này là trách nhiệm của cả cộng đồng.

Người lưu giữ dân ca bài chòi


Nghệ sĩ Trần Tám-Giám đốc Nhà Văn hóa Lao động tỉnh là một trong số ít người ở Quảng Ngãi hiện nay lưu giữ dân ca bài chòi. Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống về nghệ thuật bài chòi. Thuở thiếu thời, ông được nghe những câu hát ru của mẹ. Lớn lên ông theo cha mẹ đi hát bài chòi. Bài chòi len lỏi vào từng ngóc ngách của làng quê. Đến năm lên 10, ông đã biết hát bài chòi và bị cuốn vào nó lúc nào không hay.

Hát bài chòi ngày xuân.                                                                                                  Ảnh: H.M
Hát bài chòi ngày xuân. Ảnh: H.M


Theo nghệ sĩ Trần Tám, đến thời điểm này vẫn chưa biết chính xác nghệ thuật bài chòi ra đời từ khi nào, nhưng có thể khẳng định rằng bài chòi đã có từ rất lâu. Những năm kháng chiến, bài chòi là một loại hình nghệ thuật hết sức đơn giản, gồm có 27 quân bài được chia đều cho 9 chòi. Khi anh hiệu hô tên con bài, người chơi nào có con bài đó thì đứng lên. Trải qua 3 thời kỳ, từ bài chòi đất, giàn đến sân khấu bài chòi cũng dần được cải tiến từ hô bài chòi đến hát dân ca bài chòi cổ. Với sự phát triển của xã hội, bài chòi được nâng dần lên và người hát đã có nhiều sáng tạo, sáng tác ra các câu hát mới đáp ứng nhu cầu của người nghe.

Bài chòi phong phú, đa dạng nhưng cũng rất phức tạp. Có đi sâu tìm hiểu mới thấy cái hay của bài chòi. Bài chòi được hát trên thể thơ lục bát biến thể và lục bát thuần. Sự phong phú đó thể hiện qua sự tích hợp của nhiều làn điệu dân ca. Với 2 câu thơ lục bát, nhưng có thể hát được nhiều làn điệu từ dân ca bài chòi đến dân ca lao động. Ví như hai câu thơ lục bát: “Ba Tơ quê mẹ anh hùng, trồng mía mía ngọt trồng chông chông dài/Quê ta gái giỏi trai tài, biết làm tên ná biết mài thanh gươm”. Với hai câu thơ trên, nếu hát theo làn điệu xuân nữ mới thì nhẹ nhàng, tình cảm. Nhưng cũng với hai câu trên, nếu hát theo làn điệu xuân nữ cổ thì hát với giọng mạnh mẽ hơn. Còn với làn điệu xàng xê thì mạnh mẽ và chắc chắn hơn cổ bản. Với làn điệu hò Quảng thì sẽ tạo không khí vui vẻ, phấn khởi…

Đến nay, lễ hội bài chòi chỉ được phổ biến chủ yếu trong dịp Tết. Nghệ sĩ Trần Tám đã phối hợp với Trung tâm văn hóa-thông tin các huyện, thành phố mở lớp đào tạo cho các giáo viên để dạy trong trường  học. Tuy nhiên, thời gian tiếp cận hạn chế nên người học vẫn chưa “thẩm thấu”. Theo nghệ sĩ Trần Tám, cần có thời gian để truyền đạt lại từ cái cơ bản nhất. Người hát phải nắm chắc từng giai điệu thì mới hát đúng, không lẫn lộn với nhau. Điều đó đòi hỏi phải trải qua một quá trình đào tạo lâu dài. Vậy nên bài chòi vẫn chưa phát triển nhiều.

Đó cũng là điều khiến ông trăn trở. “Bài chòi là đặc trưng của khu vực Nam Trung Bộ. Vì vậy tỉnh ta cần có giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy nghệ thuật bài chòi thông qua việc mở lớp đào tạo bài bản cho các trung tâm văn hóa; đồng thời mở lớp đào tạo sáng tác những bài hát mới, đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay”, nghệ sĩ Trần Tám mong muốn.

Để bài chòi vươn xa

Trong thời gian qua, tỉnh ta đã có nhiều nỗ lực trong việc giữ gìn và phát huy nghệ thuật bài chòi. Trong đó phải kể đến việc thành lập Trung tâm Bảo tồn và phát huy nghệ thuật dân ca bài chòi và hát hố Quảng Ngãi, cho đến việc triển khai thực hiện dự án “Sân khấu học đường”, thành lập các câu lạc bộ, các nhóm hát bài chòi. Trung tuần tháng 11.2014, Sở VH-TT&DL tổ chức tọa đàm Khoa học về nghệ thuật bài chòi Quảng Ngãi để lấy ý kiến và đánh giá nghệ thuật bài chòi của Quảng Ngãi.

Nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan-Nguyên Phó Viện trưởng Viện Âm nhạc Việt Nam nhận định: “Khi được nghe các nghệ sĩ hát bài chòi trên sân khấu, tôi bất chợt nhận ra có sự hòa quyện giữa bài chòi Quảng Nam và Bình Định. Chính sự hòa hợp giữa hai luồng âm nhạc đó đã tạo ra cái riêng có của bài chòi Quảng Ngãi”. Theo nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan, để bảo tồn và phát huy nghệ thuật bài chòi Quảng Ngãi, trước hết phải tổ chức để nghệ nhân truyền dạy bài chòi cho thế hệ trẻ. Chúng ta cần đưa bài chòi tới công chúng thông qua các dịp liên hoan, hội nghị, hội thảo để nó trở thành sinh hoạt thường ngày.

Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ-Giám đốc Sở VH-TT&DL khẳng định: Bài chòi Quảng Ngãi là một trong những cái nôi của bài chòi ở Nam Trung Bộ. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, bài chòi vẫn tồn tại và phát triển. Sau năm 1975, đặc biệt sau tái lập tỉnh Quảng Ngãi, với chủ trương phục hồi lại văn hóa dân gian, văn hóa truyền thống nên bài chòi được lưu giữ.

Hiện nay rất nhiều địa phương trong tỉnh tổ chức hội bài chòi. Bài chòi đang từng ngày sống động trở lại, nhất là ở vùng ven biển mỗi dịp Tết đến Xuân về. “Cách đây nhiều năm, chúng ta đã ý thức được di sản bài chòi là một nghệ thuật trình diễn dân gian đặc trưng. Tỉnh đã khuyến khích địa phương trình diễn chương trình giao lưu văn hóa-văn nghệ, trong đó đặc biệt nhấn mạnh loại hình nghệ thuật dân ca bài chòi. Trong thời gian tới, ngành văn hóa tiếp tục kiểm kê để hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO công nhận bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại”, ông Vũ nói.

TRỊNH PHƯƠNG
 

,
,
,