Giao thừa Bính Thân 08-02-2016
  • 00

    Ngày

  • 00

    Giờ

  • 00

    Phút

  • 00

    Giây

abc
.
,
Lễ tục Xa-păn-đau của người Cor
Cập nhật lúc 12:51, Thứ Sáu, 24/01/2014 (GMT+7)

(Báo Quảng Ngãi)- Nằm trong không gian văn hóa Trường Sơn - Tây Nguyên phổ biến tín ngưỡng hồn lúa, tộc người Cor cư trú ở miền Tây Quảng Ngãi và một số vùng lân cận cũng có lễ tục Xa-păn-đau – một hình thức tạ ơn thần linh đã phù hộ cho mùa màng tươi tốt, bội thu và xin phép thu hoạch, đưa lúa về nhà.

TIN LIÊN QUAN

Địa hình cư trú người Cor chủ yếu trên vùng núi cao, sản xuất lương thực đảm bảo cuộc sống từ lâu đời là kinh tế nương rẫy, chủ yếu lúa rẫy. Ngày xưa, khi núi rừng còn rậm rạp, nhiều loài chim thú thường xuyên phá hoại mùa màng. Sản xuất lúa rẫy vốn năng suất thấp lại còn thường xuyên bị thiên tai, bị các loại chim, thú phá hoại, đến mùa thu hoạch chẳng còn được là bao! Làm ra được cái ăn khó như vậy, hạt lúa rẫy quý giá vô cùng trong tâm thức, và nhuộm màu sắc thần linh. Lễ tục Xa-păn-đau xuất phát từ yếu tố tâm linh như thế, nên rất thiêng liêng, thể hiện lòng biết ơn của con người với trời đất, với thần linh đã ban tặng hạt lúa quý giá nuôi sống con người.

 

Lễ hội đâm trâu của bà con dân tộc Cor huyện Trà Bồng.                                                                   Ảnh: TL
Lễ hội đâm trâu của bà con dân tộc Cor huyện Trà Bồng. Ảnh: TL


Lễ tục Xa-păn-đau thường diễn ra vào khoảng cuối tháng 8, đầu tháng 9 âm lịch hàng năm, khi trên các nương rẫy của người Cor lúa bắt đầu chín vàng. Các bà, các mẹ mang tró (loại gùi kín, nhỏ mang ở thắt lưng, trước bụng) lên rẫy tuốt lúa về cúng thần linh, và ăn cơm lúa mới. Lúa cõng về, trải ra phơi hoặc đặt trên giàn bếp cho khô, giã thành gạo để nấu cơm cúng. Lễ vật cúng còn có những loài vật nuôi sẵn trong chuồng như heo, gà, vịt (hoặc ngày xưa là thú rừng săn được). Lễ tục Xa-păn-đau thường diễn ra trong phạm vi gia đình. Các hộ gia đình thành viên trong làng chỉ được tổ chức sau khi già làng - chủ làng đã làm xong lễ tục này.

Trong nghi thức tiến hành lễ tục Xa-păn-đau, những con vật nuôi (heo, gà, vịt) được sử dụng vào mục đích cúng tế thần linh phải qua hai công đoạn là cúng sống và cúng chín. Nghi thức cúng sống, nếu vật cúng là con heo (ngày xưa phổ biến là con heo), chủ nhà cột heo ngoài sân, chủ lễ bưng cái cơi thờ đan bằng tre, đựng tro, ít gạo, đèn sáp ong và xâu lục lạc ra sân cúng vái. Chủ lễ dùng dao đâm phép và gõ phép vào con heo, rung lục lạc mời thần linh về chứng giám và nhận lễ. Sau nghi thức lễ cúng sống, con heo được đưa ra làm thịt, chuẩn bị cho lễ cúng chín. Nghi thức cúng chín không tổ chức ngoài sân mà là trong nhà. Chủ lễ cũng ngồi bên cái cơi, rung lục lạc gọi thần linh về chứng kiến. Nếu con vật cúng là con gà (chủ lễ ôm con gà sống vái ngay trong nhà, như hình thức dâng lễ vật lên thần linh, sau đó đưa xuống làm thịt và tiếp tục cúng chín.

Lễ vật cúng chín trong nhà được bày biện trong nhiều mâm. Mâm lớn đặt ở giữa, có đầu heo, gan lòng heo (hoặc con gà, gan gà). Các mâm nhỏ đặt trên lá chuối rừng theo hàng xung quanh mâm lớn. Mỗi mâm tối thiểu phải có chén cơm mới với con cá suối nhỏ, chén nước, chén rượu, lá trầu chấm vôi, ít cau xé nhỏ, tí thịt, tí gan. Có một điều rất đặc biệt trong lễ tục Xa-păn-đau của người Cor là đối tượng thần linh được cầu cúng đều là các nữ thần (tiếng Cor gọi là Moh).

Cụ thể có Moh Huýt là thần giữ giống lúa, Moh Crai là thần phù hộ cho lúa tốt, Moh Pút là thần phù hộ cho lúa hình thành hạt gạo ngon, Moh Lúp phù hộ cho sự gom góp lúa đủ đầy, Moh Pnel phù hộ cho con người làm ra được nhiều lúa gạo, và các thần linh khác nữa. Chủ lễ khấn từng vị thần, mỗi lần khấn lại bốc ít gạo rải vào các mâm, cầm xâu lục lạc đặt ở mâm lớn nhất rung, gọi mời các thần linh về nhận lễ. Chủ lễ cũng lấy ít cơm bỏ lên đầu mình, lên đầu vợ, con, những người thân trong gia đình, cầu mong các thần linh phù hộ làm cái rẫy tươi tốt, bội thu, cả nhà không bị đói. Lễ cúng đơn giản, nhưng diễn ra trang nghiêm, gia đình cúng xong, mời bà con dân làng cùng ăn uống vui vẻ. Và chỉ sau khi làm lễ Xa-păn-đau, gia đình mới lên rẫy tuốt lúa đem về kho.

Lễ tục Xa-păn-đau của người Cor có ý nghĩa như lễ cúng cáo thần linh đã phù hộ cho mùa màng tươi tốt, bội thu và xin phép thần linh để thu hoạch, đưa lúa về nhà. Người Cor không chỉ làm lúa, nhưng lúa là một phần quan trọng quyết định tới sự đói, no, thiếu, đủ của mỗi gia đình. Lễ tục Xa-păn-đau của người Cor đơn giản nhưng thiêng liêng, thể hiện sự trân trọng đối với thành quả lao động, trân trọng hạt lúa quý giá đã rất khó nhọc làm ra.
                          

Văn Bốn
 

,
,
,