,
Cập nhật lúc 11:04, Friday, 11/12/2009

Vui Tết ngã rạ trên bản làng Cor


(QNg) - Cứ vào tiết này hằng năm, đồng bào Cor (Trà Bồng) lại tưng bừng vui Tết ngả rạ mừng mùa rẫy kết thúc. Đây còn là dịp cháu con quây quần bên nhau, truyền cho nhau ngọn lửa để cùng gìn giữ những nét đẹp văn hóa của dân tộc mình...

Đường về thôn 2, xã Trà Thủy (Trà Bồng) nơi chúng tôi về dự Tết ngã rạ của đồng bào Cor năm nay, nhiều đoạn còn lầy lội, trơn trượt, bê bết bùn lầy, nhưng không làm giảm niềm vui, sự nô nức đón Tết của đồng bào Cor nơi đây... Tết ngã rạ diễn ra trong hai ngày, với hai phần chính là phần các nghi lễ và phần hội.
 
Phụ nữ Cor vừa gói bánh, vừa hát những làn điệu dân ca của dân tộc mình.
Phụ nữ Cor vừa gói bánh, vừa hát những làn điệu dân ca của dân tộc mình.
Đúng 13 giờ ngày thứ nhất, dân làng tổ chức đi lấy lúa thiêng trên rẫy về làm lễ cúng thần. Đây là nghi lễ đầu tiên của Tết ngã rạ của người Cor. Già làng Hồ Văn Thuận là người đi lấy lúa thiêng đầu tiên. Lưng mang gùi, vai vác rựa, mặc trang phục truyền thống, già làng Hồ Văn Thuận băng băng vượt dốc, lội suối, leo núi đến rẫy của gia đình. Già Thuận đi một vòng cầu nguyện rồi nhanh tay nhặt những bông lúa còn sót lại trên rẫy bỏ vào gùi và chặt hai cây đót cao nhất ở bên bìa rẫy, rồi vội vàng xuống núi. Trời mưa rả rích, sương mù vây quanh, những bước chân trở về làng của già Thuận còn nhanh hơn cả khi lên rẫy... Đến chiếc cầu bắc qua con suối nhỏ ngay chân quả đồi cuối cùng về bản, già Thuận nhẹ nhàng đặt hai cây đót ban nãy chặt trên núi làm cầu, để "hồn lúa" đi qua. Mất hai tiếng đồng hồ cho cuộc hành trình "lấy lúa thiêng" của già Thuận kết thúc. Đặt nắm lúa thiêng vừa lấy về lên bàn thờ, già Thuận để gùi xuống, cất rựa, rồi ra ngoài hiên báo hiệu cho các gia đình khác trong bản tiếp tục tiến hành lên rẫy lấy lúa thiêng...

Chiều tà, các chị, các mẹ quây quần bên nhau làm bánh lá đót (gói bằng lá đót), bánh lá tốp (gói bằng lá tốp) và bánh ống (giống như cơm lam, gạo nếp bỏ vào ống nứa, để lên bếp nướng). Vừa làm, họ cùng nhau hát những điệu dân ca quen thuộc của dân tộc mình. Cánh đàn ông trong làng thì đan vỉ, để bày lễ vật cúng... Tất cả đều nô nức vì một cái Tết quây quần, sum họp. Đêm, cả làng không ai đi ngủ. Các chị, các mẹ lo chuẩn bị đồ trang sức, áo quần cho cả gia đình, để ngày mai tinh tươm đón Tết.
 
Lễ cúng Nam thần trong Tết ngã rạ của đồng bào Cor.
Lễ cúng Nam thần trong Tết ngã rạ của đồng bào Cor.
Ngày thứ hai, từ sáng tinh mơ, không ai bảo ai, những người đàn ông trong làng đều thức dậy để chuẩn bị lễ cúng các thần linh. Theo quan niệm của người Cor, trong cuộc sống con người phải trải qua nhiều trắc trở, rủi ro, nên cuối mùa rẫy phải khấn trời, thần linh, tổ tiên để được cứu giúp, trừ giải những oan trái, bất hạnh, ban cho nhiều điều may mắn. Lễ cúng đầu tiên là cúng Nữ thần diễn ra vào 4 giờ sáng. Lễ vật gồm chim, thú rừng mà trong năm người dân săn bắt được treo gác bếp cho khô, chờ đến Tết ngã rạ. Lễ vật được bày trên lá chuối rừng, chén rượu cúng cũng được làm từ lá chuối, không có bất cứ thứ gì đựng đồ cúng làm bằng vật dụng gia đình hàng ngày, ngoại trừ chai đựng rượu. Trong khói hương trầm mặc giữa màn đêm còn chưa tan, lời khẩn cầu Nữ thần từ mỗi nếp nhà vang ra, hòa cùng tiếng suối rì rào, tiếng lá cây xào xạc cuốn theo gió bay về phía đại ngàn... Già làng Hồ Văn Ba năm nay 93 tuổi hỏi tôi tên gì, để đưa vào "thành phần" cúng. Như sợ tôi không hiểu, cúng xong, già làng Hồ Văn Ba nói với tôi: "Mình cầu mong cho đồng bào, cho các vị khách phương xa đến đây được sức khỏe, công tác tốt, không bị ốm đau để Tết năm sau về ăn tết với đồng bào...".

 Lễ cúng Nam thần diễn ra sau đó, với vật cúng là heo, gà còn sống. Cúng xong, vật cúng được đem đi giết thịt, luộc chín để làm lễ cúng tổng thể: Cúng các thần và ông bà tổ tiên... 11 giờ trưa thì các lễ cúng kết thúc, dân làng cùng đến nhà nhau "hưởng lộc", chia nhau những chiếc bánh lá đót, lá tốp, bánh ống thơm thơm hương cỏ cây núi rừng, ngòn ngọt vị gạo rẫy, nước thiêng hứng ở tận đầu nguồn con suối... Họ vừa ăn vừa chúc tụng nhau và hát những điệu dân ca của dân tộc mình.

Chiều buông xuống, già trẻ, trai gái trong làng xúng xính áo quần tham dự phần hội của Tết ngã rạ, với các trò chơi dân gian: đẩy gậy, bắn nỏ, đấu chiêng. Không chỉ là thi thố tài năng, vừa đấu họ vừa truyền cho nhau ánh mắt, nụ cười thân thiện. Các chị, các mẹ được dịp vỗ tay cổ vũ không ngớt. Còn các già làng  - những người có mặt sớm nhất xem các trận thi đấu, theo dõi rất tỉ mỉ từng thao tác, để đóng góp cho con cháu mình, mong Tết ngã rạ năm sau chúng thi đấu hay hơn. Phần đấu chiêng thi cuối cùng. Những chàng trai trẻ của làng sẽ được chọn thi đấu. Tiếng chiêng rộn rã xen lẫn tiếng hò vang tạo thành không khí tưng bừng, nhộn nhịp rung động cả  núi rừng. Những điệu chiêng kết thúc cũng là lúc màn đêm buông xuống. Các chị, các mẹ ai về nhà nấy còn cánh đàn ông bắt đầu dắt díu nhau đến từng nhà thăm hỏi, chúc tụng, uống rượu cho đến nửa đêm...

Rời bản làng Cor, đâu đó còn văng vẳng mãi bên tai tôi tiếng suối róc rách, tiếng gió vi vu, tiếng chim hót từ đại ngàn vọng lại xen lẫn điệu hát Cor du dương, trầm bổng: "Anh lên rẫy đuổi thú dữ, tỉa lúa, ngô, để mùa sau có lúa, đón em về sống cùng cha mẹ, sinh con đẻ cái".... Hai ngày Tết ngả rạ với những nghi thức vừa kỳ ảo, vừa huyền bí, nửa thực nửa hư của nghi lễ đan xen những trò chơi dân gian, những làn điệu dân ca Cor đã lôi cuốn sự cộng hưởng trong niềm cảm xúc của dân làng, khách phương xa về dự. Có lẽ Tết ngả rạ sẽ mãi được nhắc đến với những nét văn hóa rất riêng của dân tộc thiểu số Cor Trà Bồng - Quảng Ngãi, điểm tô thêm bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam trong kho tàng văn hóa nhân loại.
 
T.NHỊ
http://baoquangngai.com.vn/channel/2028/200912/Vui-Tet-nga-ra-tren-ban-lang-Cor-1919930/
,
Ý KIẾN BẠN ĐỌC
,
,
,