Những chiếc lu ở An Bình sẽ chỉ còn trong ký ức?

Thứ Hai, 15:44, 30/05/2011 [GMT+7]
.
* TRẦN ĐĂNG

(QNĐT)- Đảo Lý Sơn có hai hòn đảo: Đảo Lớn gồm hai xã An Hải và An Vĩnh, đảo Bé chỉ một xã An Bình. Đến đảo Bé, ấn tượng đầu tiên đập vào mắt du khách là những chiếc lu đựng nước được xếp thành dãy dài trước mỗi sân nhà chứ không hẳn là những rặng dừa xanh ngắt quanh năm hay những mỏm núi đá đen trũi luôn nhoài ra biển.

Suốt mấy trăm năm khai khẩn đảo Bé, bao thế hệ người Việt, bằng nhiều cách và nhiều phương tiện khác nhau, đều đành bất lực trước câu hỏi: Tìm đâu ra nguồn nước để tồn tại và gắn bó với hòn đảo này? Điều ấy lí giải vì sao, mấy trăm năm qua, hòn đảo có chu vi 1 km vuông này chỉ có 76 gia đình sinh sống, điều rất khác với đảo Lớn-nhà cửa ken dày như ở các thành phố lớn.
 
Những chiếc lu trước mỗi sân nhà. Ảnh: T.Đ
Những chiếc lu trước mỗi sân nhà. Ảnh: T.Đ

Theo ý kiến của một số nhà địa chất, nguyên thủy của đảo Bé có thể dính liền với đảo Lớn (cách nhau 4km), sau một cơn địa chấn cực mạnh, phần phía tây của đảo Lớn bị tách ra và trôi dạt trên biển để “ra riêng” thành đảo Bé bây giờ. Chính vì vậy nên đảo Bé bị “rỗng ruột”, mưa bao nhiêu, nước đều chảy tuột ra biển.

Tuy nhiên, một điều khá lạ là, trong điều kiện “rỗng ruột” như thế, ấy vậy mà cây cối trên đảo vẫn luôn luôn xanh tốt, như một sự thách thức trước những khắc nghiệt của thiên nhiên nơi này.

Đấy cũng là lí do để con người không chịu bỏ cuộc trong hành trình đi tìm nguồn nước tại chỗ cho đảo Bé. Các cuộc thăm dò địa chất cùng những mũi khoan giăng mắc khắp đảo từ nhiều chục năm qua, song nguồn nước ngầm cho đảo Bé thì vẫn còn là điều bí ẩn.

Để có thể tồn tại trên đảo Bé, những chủ nhân của đảo buộc phải tự mua lu hoặc xây bể để đựng nước trời. Thước đo của sự giàu-nghèo trên đảo không phải là tài sản của mỗi gia đình đang sở hữu mà là nhà nào có nhiều bể nước hơn. 

50 năm về trước, những ngôi nhà mái lá với những bất tiện của nó trong việc tích nước trời vào mỗi mùa mưa, người dân trên đảo chỉ còn một cách duy nhất là mua thật nhiều lu (ghè) nước được làm bằng đất nung, về đặt khắp sân vườn để hứng nước mưa. Hứng nước trời kiểu này, uống tùng tiệm chừng hai tháng là sạch nước!

Khi những ngôi nhà mái ngói, rồi mái bằng lần lượt xuất hiện trên đảo thì cũng là lúc những bể nước bằng xi măng ra đời. Người ta làm một hệ thống dẫn nước từ mái nhà gom về máng, từ chiếc máng này, một ống nước bằng nhôm được lắp vào cho nước chảy xuống bể. Nhà nào to thì bể nước càng lớn (15 khối), nhà nào bé thì bể chừng 5-6 khối nước.

Để xây được nhà, các chủ nhân phải xây bể đựng nước trước, sau đó “mượn” đường ống dẫn từ nhà bên cạnh để tích nước ngọt, khi nào cảm thấy đủ nước thì mới xây nhà. Vì vậy, khó khăn nhất của việc xây nhà trên đảo Bé không hẳn là xi măng, sắt thép mà là nước ngọt.

Trong số 76 ngôi nhà hiện có của đảo Bé, số nhà có bể chứa nước 15 mét khối không nhiều, vì vậy, để giúp người dân “thoát nghèo nước ngọt”, xã An Bình đã xây hẳn một bể nước khoảng 300 khối, lấy nguồn nước mưa từ các mái nhà của ủy ban xã. Bể nước này được xem như “kho thóc dự trữ”, khi đỉnh hạn thì mới xuất ra cấp cho dân!

Hằng năm, nếu mưa xuất hiện thường xuyên trong mùa hè thì dân đảo Bé chỉ thiếu nước ngọt khoảng 2 tháng, năm nào hạn nặng thì thiếu 4 tháng nước ngọt. Để lấp vào khoảng thiếu hụt này, hàng ngày vào mùa khô hạn, dân đảo Bé phải đi thuyền sang đảo Lớn lấy nước (hoặc mua) về dùng. Nhà nào đơn chiếc thì “vay tạm” hàng xóm về nấu cơm qua bữa.

Việc tắm giặt ở đảo Bé cũng hạn chế tối đa. Thường thì ra bến nhảy ùm xuống biển tắm táp xong về giội lại một vài gàu nước ngọt cho đỡ rít ráy. Nhưng giội nước ngọt cũng phải đứng trong thau để tận dụng lại rồi tưới rau!

Những người đàn bà của đảo Bé có một thói quen không giống với phụ nữ các nơi, đó là vừa xem hũ gạo vơi đầy nhưng cũng ghé mắt hàng ngày để xem ghè nước ngọt còn bao nhiêu nữa. Những chiếc lu đựng nước vì thế cũng được “chăm sóc” hàng ngày vì nó là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của người dân trên đảo.
 
Đứng trong chậu để tận dụng nước ngọt. Ảnh: T.Đ
Đứng trong chậu để tận dụng nước ngọt. Ảnh: T.Đ

Mới đây, tại buổi làm việc với lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Ngãi, đại diện Công ty Doosan Vina có nhã ý là sẽ tài trợ cho đảo Bé hai máy lọc nước ngọt từ nước biển, công suất 200 tấn nước/ngày. Nhưng cái khó hiện nay là để hai máy lọc nước này hoạt động, cần phải có một máy phát điện 100KW.Nguồn điện này vừa phục vụ cho máy lọc nước, vừa phục vụ điện sinh hoạt cho dân trên đảo.

Dự kiến, đến giữa năm 2012 thì hai máy lọc nước ngọt này sẽ được lắp đặt tại đảo Bé, chấm dứt tình trạng “khát nước” đã từng tồn tại cùng hòn đảo này suốt mấy trăm năm qua. Hy vọng rằng, những chiếc lu đựng nước của dân An Bình sẽ chỉ còn trong ký ức./.
.