,
Cập nhật lúc 08:44, Wednesday, 01/09/2010

Chống xói mòn, sạt lở bờ sông: Cây gừa - màu xanh giữ đất


(QNg)- Những năm qua, tình trạng sạt lở bờ sông trên địa bàn tỉnh ta diễn ra đặc biệt nghiêm trọng, đe dọa nhiều hộ dân sống ven các con sông, dòng suối, nhất là vào mùa mưa bão. Do vậy tìm biện pháp để chống sạt lở một cách bền vững lâu dài là việc nên làm. Gần đây người dân thôn Năng Tây I, xã Nghĩa Phương, huyện Tư Nghĩa đã tìm ra biện pháp ít tốn kém mà hiệu quả là trồng cây Gừa, để giữ đất.

Thử nghiệm và hiệu quả...
Sông Cây Bứa ngậm nước mưa tự nhiên và của vùng tiếp giáp giữa rừng núi và đồng bằng uốn mình ôm trọn một đoạn thôn Năng Tây I, xã Nghĩa Phương (Tư Nghĩa). Bên cạnh những "quả ngọt" mà dòng sông mang lại, người dân sống hai bên sông luôn sống trong phấp phỏng lo âu, bởi bờ sông cao so với dòng chảy, thành phần cơ giới đất thịt nhẹ, nên rất dễ xảy ra sạt lở khi mùa mưa lũ về hàng năm.
 

Trước kia, hai bên bờ sông là các rặng tre gai già, dòng sông rất cạn và có chiều rộng ngắn, nhưng do đầu nguồn bị phá huỷ các hệ thực vật, đồng thời do ý thức trong bảo vệ môi trường của người dân còn hạn chế, nên ngày nay các rặng tre già đã bị cuốn đi hoặc chặt phá do sợ sạt lở đất. Phía bắc bờ sông chảy qua thôn là dãy nhà người dân sống lâu năm. Mặc dù trước kia khoảng cách giữa nhà ở và mép sông là tương đối lớn, nhưng nay khoảng cách đó đã thu hẹp khá nhiều, làm ảnh hưởng đến tâm lí sinh sống của các hộ sống dọc ven sông. Do nơi đây là khúc quanh dòng chảy, nên mức độ ăn sâu vào đất liền là rất lớn, đặc biệt là vào mùa mưa bão hằng năm.
 
Cây Gừa có hệ thống rễ phụ giúp giảm dòng chảy.
Cây Gừa có hệ thống rễ phụ giúp giảm dòng chảy.

Sinh ra và lớn lên bên dòng sông, chứng kiến cảnh nhà mình và nhiều nhà ven sông ngày càng đối mặt với hiểm họa sạt lở, kỹ sư lâm nghiệp Đặng Văn Nam - người dân trong thôn sau nhiều năm ấp ủ đã mạnh dạn nghiên cứu khả năng thích nghi và tác dụng chống xói mòn, bảo vệ bờ sông khi trồng các cây Gừa làm bờ kè ngăn dòng chảy. Và cây Gừa được trồng vào tháng 4 năm 2009, tại nhà ông Đặng Phận (cha anh Nam) ở thôn Năng Tây I, xã Nghĩa Phương bước đầu phát huy hiệu quả. Cây được trồng theo hình nanh sấu, cây cách cây 2m, hàng cách hàng 1m, nhưng nay đã sinh trưởng tốt và đã che phủ hầu như toàn hộ diện tích bờ sông, tác dụng chống xói mòn thấy rõ rệt. Khi trồng gừa đây là bờ sông có độ dốc lớn, tuy nhiên sau khi trồng 3 tháng thì bờ sông đã phân cấp thành 2 bậc thềm khác nhau nhờ hệ thống rễ đã cản hầu hết các vật thể trước khi chảy theo dòng nước mưa xuống sông.

Nhờ việc trồng xen kẽ và theo hình nanh sấu, nên gừa đã hạn chế tối đa các cuộc rửa trôi do nước mưa gây nên, đồng thời khép kín tương đối được các khoảng không gian trống do hệ thống rễ đan chéo vào nhau. Hiện cây đã tỏa ra sum suê che một đoạn bờ sông. Việc trồng cây Gừa còn tăng sự ổn định về môi trường sống của các loài sinh vật sống ven theo bờ sông như cóc, ếch, nhái, rắn; chống rửa trôi chất dinh dưỡng trong đất hằng năm nhờ không gây sạt lở khi có hệ thống rễ của cây giúp bám các vật thể dễ bị nước mưa cuốn trôi.

Mở ra hướng mới...
Như vậy ở 1 tỉnh mà hệ thống sông ngòi phần lớn có chiều dài ngắn, độ dốc cao, lòng sông cạn và hẹp, dòng chảy cường độ mạnh, thường gây ra lũ lụt lớn như ở tỉnh ta thì việc trồng nhiều cây Gừa có lẽ là giải pháp tích cực. Việc sạt lở hai bên các bờ sông luôn diễn ra hằng năm làm ảnh hưởng không nhỏ đến nhà ở và các hoạt động canh tác nông nghiệp cho các cư dân sống dọc ven sông như ở thôn Tân Phước, xã Bình Minh (Bình Sơn) và một số hộ dân thuộc xã Bình Chương, khi những khu vực sạt lở ăn sâu vào đất liền hàng chục mét, tạo thành những lỗ hổng thăm thẳm rất nguy hại cho người dân, nếu không có biện pháp bảo vệ bờ sông kịp thời. Vì vậy ổn định cuộc sống người dân sống dọc ven bờ sông là việc làm quan trọng và cấp thiết...

Lâu nay cây Gừa mọc khắp mọi nơi do dễ sống và thích nghi với nhiều điều kiện sống khác nhau. Người ta thường trồng cây Gừa để làm cây cảnh, hàng rào, công viên, chữa bệnh… Cây Gừa đã được trồng ở ven sông một cách vô tình hay có chủ ý và đã phát huy tác dụng chống xói mòn tương đối tốt ở một vài nơi. Hệ thống rễ phụ nhiều và phân bố đồng đều trên toàn diện tích không gian chiếm chỗ của thân cây, nên khả năng chống xói mòn lớn. Sự phân bố hệ thống rễ phụ đều giúp cho cây Gừa vượt qua các yếu tố bất lợi của điều kiện ngoại cảnh như: Gió bão, lượng nước mưa lớn, tốc độ của dòng chảy cao…

Hệ thống rễ ăn rất sâu trong lòng đất, nên có thể giữ cho bề mặt đất dọc bờ sông ổn định khi có dòng nước ăn sâu, chống sạt lở bờ sông rất tốt. Tuy nhiên kỹ sư Đặng Văn Nam cũng cho rằng: Chiều cao và diện tích tán cây không phù hợp sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng chống xói mòn, nên tốt nhất là hạn chế tối đa chiều cao thân cây và phát triển tối đa diện tích che phủ của tán lá. Độ dốc bờ sông quá lớn sẽ mất khả năng phát huy hiệu quả chống xói mòn của cây Gừa. Thành phần cơ giới đất ở dọc ven bờ sông và thảm thực vật mọc cùng với cây Gừa cũng rất quan trọng vì giúp cho sự sinh trưởng của cây tốt và nếu có sự tham gia của các loài cây thực vật trồng xen kẽ với hệ thống dây leo bụi rậm sẽ hạn chế rất lớn việc xói mòn khi có lượng nước mưa tương đối lớn.

Thiết nghĩ, đây là biện pháp sinh học ít tốn kém về kinh tế, nhưng hiệu quả chống sạt lở là rất lớn đối với các khu vực có dòng chảy không quá xiết và cần một thời gian dài để phát huy hiệu quả, ở các khu vực này thì biện pháp trồng cây Gừa là đảm bảo hơn cả, đồng thời không gây tốn kém chi phí cho Nhà nước. Nguồn cây giống trồng rất phổ biến trong dân gian và được mọi ngưới biết đến, kỹ thuật trồng và chăm sóc cây cũng không quá khó nếu có sự quan tâm đúng mức trong việc tưới nước và cắt tỉa cành nhánh.
      Bài, ảnh: Phương Trà
http://baoquangngai.com.vn/channel/2024/201009/Chong-xoi-mon-sat-lo-bo-song-Cay-gua-mau-xanh-giu-dat-1956974/
,
Ý KIẾN BẠN ĐỌC
,
Sông lớn cạn khô, miền Trung sẽ hạn khốc liệt
Năm 2011 Quảng Ngãi sẽ tiếp tục đối mặt với khô hạn gay gắt. Số liệu đo đạc tại Trạm thủy văn An Chỉ, xã Hành Phước (Nghĩa Hành), mực nước trong những ngày tháng 2 chỉ trên 4 m, tương đương mức nước cạn kiệt nhất trong 5 năm qua. 
,
,
,